Początek II Wojny Światowej 1 września 1939r. w przygranicznej Gminie Więcbork i w konsekwencji wizyta Adolfa Hitlera 4 września 1939r. w Dorotowie, Sypniewie, Więcborku, Runowie Krajeńskim i Komierowie na linii frontu !

Początek II Wojny Światowej 1 września 1939r. w przygranicznym i prezydenckim Mieście i Gminie Więcbork i w konsekwencji wizyta Adolfa Hitlera 4 września 1939r. w Dorotowie, Sypniewie, Więcborku, Runowie Krajeńskim, Sępólnie Krajeńskim i Komierowie na linii frontu !

1 września 1939 roku o świcie w rejonie przygranicznej osady Dorotowo w II RP (ówczesna i dzisiejsza gmina Więcbork) siły niemieckiego Wehrmachtu sforsowały po zaciętej walce granicę polsko-niemiecką, stawiając czoła oporowi wysuniętych formacji Straży Granicznej i WP II RP.

Strategiczne znaczenie więcborskiej granicy

Dorotowo Przebieg granicy:

Przedwojenna granica państwowa Polski w tym regionie opierała się o rzekę Łobżonkę. Dorotowo leżało po stronie polskiej w Mieście i Gminie Więcbork, bezpośrednio granicząc z niemiecką miejscowością Kujan (niem. Kuyan).

Infrastruktura:

W osadzie funkcjonowało międzynarodowe Dorotowo – Kujan – polsko-niemieckie przejście graniczne z pełną kontrolą celną i paszportową. Przebiegała tędy również linia kolejowa nr 240 łącząca Złotów z Więcborkiem i Terespolem Pomorskim. Czas to w końcu upamiętnić panie burmistrzu Więcbork I Rado Miejska Więcborka !

Polskie siły obronne:

Bezpośrednią ochronę odcinka zapewniała Placówka Straży Granicznej I linii „Dorotowo”, podlegająca pod Komisariat SG „Sypniewo”.

W sierpniu 1939 roku placówki te zostały wzmocnione przez tzw. plutony wzmocnienia złożone z lokalnych rezerwistów. Oddziały te tworzyły najdalej wysuniętą na zachód linię polskiej obrony w tym sektorze.

Przebieg wydarzeń 1 września 1939 w Więcborku

Atak agresora:

Przebieg wydarzeń w Dorotowie i Gminie Więcbork

Atak na placówkę graniczną:

Dorotowo w Gminie Więcbork w okresie międzywojennym było wsią nadgraniczną, w której funkcjonowała Placówka Straży Granicznej I linii „Dorotowo”.

Polscy strażnicy graniczni jako pierwsi dostrzegli o świcie 1 września 1939r. nacierające kolumny Wehrmachtu, zaalarmowali dowództwo i podjęli walkę z agresorem Niemieckim.

Po tym sygnale o napaści Niemiec na Polskę ewakuowano konno z więcborskiego Magistratu mieszczącego się w domu Jana Bracka, a dziś moim na Rynku 12 w Więcborku burmistrza Kucharskiego i byłego burmistrza Więcborka Lindeckiego wraz z personelem miejskim oraz z dokumentami miejskimi w głąb Polski.

Konie i wozy do ewakuacji przygotował radny Franciszek Kucharski z Dalkowa, a ewakuację przeprowadził Konrad Bracka, ten który w okresie okupacji hitlerowskiej ratował Polaków przed śmiercią w obozie zaglady w Karolewie co potwierdzili przez niego ocaleni pan Holka inni przed Sądem Okręgowym w Bydgoszczy.

Odwrót i działania opóźniające:

Wobec przytłaczającej przewagi liczebnej i technicznej wroga, polskie siły ze strażnicy w Dorotowie zmuszone były się wycofać.

W celu spowolnienia marszu armii niemieckiej, Wojsko Polskie zrealizowało plan niszczenia infrastruktury, wysadzając m.in. wiadukt kolejowy przed Sypniewem oraz okoliczne mosty drogowe i kolejowe w okolicach Więcborka.

Zajęcie Więcborka1 września 1939:

Niemiecka armia posuwała się szybko w głąb polskiego terytorium. Opór stawiany od świtu przez Wojsko Polskie i lokalnych mieszkańców Więcborka w tym członków mojej rodziny opóźnił natarcie niemieckie, jednak już około godziny 11:00 rano 1 września 1939 roku miasto Więcbork znalazło się pod okupacją niemiecką.

Niemieckie uderzenie z tego kierunku (od strony Złotowa/Flatow w ówczesnych Niemczech) miało na celu szybkie przełamanie polskiej obrony Więcborka i odcięcie tzw. korytarza pomorskiego.

W tym czasie 1 września 1939r mój dziadek Henryk Bracka Żołnierz Wojska Polskiego w elitarnej Kawalerii Wojska Polskiego w Grudziądzu bronił Polski przed niemiecką agresją na Polskę.

Po tej agresji Niemieckiej na Polskę już 4 września 1939r. wjechał do Dorotowa, Sypniewa, Więcborka, Runowa Krajeńskiego, Sępólna Krajeńskiego i Komierowa sam Adolf Hitler z władzami III Rzeszy co potwierdzają załączone zdjęcia i opisy.

Adolf Hitler w Sypniewie, Więcborku, Runowie Krajeńskim i Komierowie we wrześniu 1939r. !

Zanim Hitler pojawił się 4 września w Komierowie przybył do przygranicznego Sypniewa gmina Więcbork do pałacu Wilckensa z którym tam rozegrał partyjkę w bilarda. Następnie wjechał do Więcborka i do zajętego przez Hitlera podczas wojny 1 września 1939r. zamku Prezydenta Polski Ignacego Mościckiego w Runowie Krajeńskim Gmina Więcbork, gdzie również w czasie II Wojny Światowej rezydował Adolf Hitler, Herman Göring i Heinz Guderian. Na cześć wizyty Adolfa Hitlera w Więcborku faszyści nazwali Rynek w Więcborku Placem Adolfa Hitlera.

Kalendarium zdarzeń

1. 4 września 1939 r. podczas inspekcji w Kwaterze Głównej 4. Armii naczelny wódz III Rzeszy Adolf Hitler pojawił się w Komierowie w towarzystwie Reichsführera-SS Heinricha Himmlera oraz najwyższych władz wojskowych, ministerialnych i partyjnych (NSDAP). Na zdjęciu znajdują się dwa identyczne, osobiste samochody Hitlera i Himmlera (jasne, czarne błotniki; widać tylko fragment drugiego pojazdu) zaparkowane przed Pałacem Komierowo.

2. Niemiecka nazistowska elita w Komierowie (4 września 1939 r.). Na najniższym stopniu schodów tarasu południowego stoją Adolf Hitler (z lewej) i Heinrich Himmler. Za nimi gen. major Karl Bodenschatz; kolejny, w furażerce, płk Rudolf Schmundt; powyżej, przy barierce, poprawiający mundur, Martin Bormann; obok gen. artylerii Günther von Kluge. Na samej górze z lewej strony prawdopodobnie kpt. Nicolaus von Below, a z prawej, być może SA-Obergruppenführer Wilhelm Brückner. Źródło i foto Pałac w Komierowie.

Wizyta Adolfa Hitlera na Krajnie na początku kampanii wrześniowej miała miejsce 4-5 września 1939 roku, kiedy dyktator przemieszczał się w rejonie m.in. Sypniewa, Więcborka i Komierowa, wizytując walczące oddziały Wehrmachtu.

Głównym, mobilnym centrum dowodzenia Hitlera i jego najbliższego sztabu w tym okresie był pancerny pociąg kwaterowy „Amerika”.

Mobilna kwatera Hitlera (Pociąg „Amerika”): Od 3 września 1939 roku Adolf Hitler wizytował front z pokładu swojego pociągu specjalnego.

Skład ten przemieszczał się wzdłuż linii kolejowych ówczesnego pogranicza (m.in. w rejonie Piły, Złotowa, Więcborka LK nr 240).

Hitler osobiście obserwował postępy wojsk i spotykał się z dowódcami polowymi.

Obecność generała Guderiana: Heinz Guderian dowodził XIX Korpusem Armijnym, którego zadaniem było błyskawiczne odcięcie tzw. „korytarza pomorskiego”. Rejon Więcborka i Sępólna Krajeńskiego znajdował się bezpośrednio na trasie uderzenia jego jednostek pancernych.

Spotkania Hitlera z Guderianem na tym odcinku frontu (często opisywane w pamiętnikach generała) miały charakter czysto wojskowy i dotyczyły m.in. bitwy w Borach Tucholskich.

Przebieg wizyty na Krajnie (4- 5 września 1939) Sypniewo i Więcbork: Hitler wjechał na teren powiatu sępoleńskiego (Krajna) swoim luksusowym, trzyosiowym Mercedesem, zmierzając od strony granicy z III Rzeszą w Dorotowie w kierunku operujących wojsk pancernych.

Przejeżdżał przez Sypniewo i Więcbork, pędząc trasą strategiczną ku pozycjom frontowym w Borach Tucholskich.

Pałac Komierowo: Hitler zajechał do rodowej rezydencji Komierowskich, w której zainstalował się sztab 4. Armii. Wizyta miała charakter błyskawicznej inspekcji operacyjnej – dyktator odebrał raporty sytuacyjne od dowództwa i zjadł tam krótki posiłek.

Spotkanie z Guderianem: Dnia (5 września) Hitler spotkał się na froncie z gen. Heinzem Guderianem (dowódcą XIX Korpusu Pancernego). Guderian osobiście woził Hitlera swoim wozem dowodzenia, pokazując mu efekty działań wojennych i rozbitą polską artylerię w Borach Tucholskich (m.in. w rejonie Plemna i Świecia).

Dokumentacja fotograficzna

Wizyta Hitlera w tym regionie oraz w samym sztabie 4. Armii w Komierowie została bardzo dobrze udokumentowana fotograficznie. Oficjalne zdjęcia wykonywał jego osobisty fotograf, Heinrich Hoffmann, a także propagandyści z tzw. Propagandakompanie (PK).

Zachowane fotografie: Istnieją wyraźne ujęcia przedstawiające Adolfa Hitlera w otoczeniu generałów (m.in. von Klugego) na tle architektury Pałacu Komierowo (zarówno przy podjeździe, jak i wewnątrz).

Odbitki tych zdjęć po wojnie trafiały na aukcje kolekcjonerskie i do archiwów państwowych (część zbiorów posiada Narodowe Archiwum Cyfrowe oraz niemieckie Bundesarchiv)

Propagandowy cel: Zdjęcia te miały pokazać niemieckiemu społeczeństwu, że Führer nie siedzi w Berlinie, lecz dowodzi osobiście „blisko frontu” i bezpośrednio nadzoruje sukcesy operacji militarnej przeciwko Polsce.

Pobyt Hermanna Göringa i Heinza Guderiana w pałacu w Runowie Krajeńskim opiera się na przekazach historycznych i podaniach regionalnych. Oficjalna, szczegółowa dokumentacja sztabowa dotycząca tego konkretnego obiektu z okresu II wojny światowej jest bardzo skromna i do dziś zatajana.

Informacje o pobycie i obiekcie

Hermann Göring:

Według relacji historycznych i regionalnych w czasie I I Wojny Światowej w neorenesansowym pałacu w Runowie Krajeńskim Gmina Więcbork rezydował marszałek III Rzeszy Hermann Göring.

Obiekt miał służyć m.in. jako zaplecze lub magazyn mundurowy wojsk lotniczych (Luftwaffe), którymi dowodził.

Pobyt w Runowie Krajeńskim:

W tamtejszym zamku i okolicy (znajdującej się blisko Więcborka) przebywali najwyżsi dowódcy III Rzeszy, w tym Hermann Göring oraz Heinz Guderian. Odnotowano tam również kilkukrotne wizyty Adolfa Hitlera, który wizytował sztaby i lustrował postępy niemieckiego natarcia.

Adolf Hitler:

Historycy i podania lokalne odnotowują także jednorazową, krótką wizytę Adolfa Hitlera 4-5 września 1939r. w Więcborku oraz w pałacu w Runowie Krajeńskim Gmina Więcbork. W późniejszym czasie odnotowano tam również kilkukrotne wizyty Adolfa Hitlera, który wizytował sztaby i lustrował postępy niemieckiego natarcia.

Heinz Guderian:

Obecność gen. Heinza Guderiana w literaturze wspomnieniowej i lokalnych przekazach wiąże się z ruchem wojsk i inspekcjami na Pomorzu oraz Prusach Wschodnich, choć brakuje szerokich, naukowych monografii potwierdzających stały pobyt Guderiana w samym pałacu w Runowie.

Ujawniłem Państwu zatajaną historię Więcborka i Krajny w 87 rocznicę wybuchu II Wojny Światowej w przygranicznym w II RP Więcborku.