70 lat temu Więcbork stał się siedzibą biskupa gdańskiego Karola Marii Spletta i stolicą kościoła gdańskiego !

70 lat temu Więcbork stał się siedzibą biskupa gdańskiego Karola Marii Spletta i stolicą kościoła gdańskiego !

Biskup gdański Karol Maria Splett, po latach uwięzienia przez władze komunistyczne PRL rezydował na plebanii i w kościele katolickim w Więcborku od 17 do 27 grudnia 1956 roku. Był to ostatni etap jego pobytu w Polsce przed przymusowym wyjazdem z PRL do Niemiec.

Szczegóły i pamiątki w Więcborku:

Biskup gdański Karol Maria Splett przebywał na plebanii i w kościele katolickim w Więcborku w dniach 17–27 grudnia 1956 roku. Był to ostatni etap jego pobytu w Polsce przed przymusową deportacją przez władze komunistyczne PRL do Republiki Federalnej Niemiec.

Po odbyciu 8 letniej kary więzienia we Wronkach i internowaniu w klasztorach, dokładny przebieg wydarzeń wyglądał następująco:

Aresztowanie: 9 sierpnia 1945 roku

Proces i wyrok:

Skazany na 8 lat więzienia, utratę praw publicznych i honorowych oraz konfiskatę majątku wyrokiem Specjalnego Sądu Karnego w Gdańsku z dnia 1 lutego 1946 roku. Proces ten miał charakter pokazowy i odbywał się pod nadzorem komunistycznych władz.

Zarzuty i Przebieg Procesu Karol Maria Splett kierował diecezją gdańską w latach 1938–1964.

Akt oskarżenia opierał się na dekrecie PKWN z 1944 roku i zarzucał mu „zbrodnie przeciwko narodowi polskiemu”.

W czasie procesu oskarżano go m.in. o:

współpracę z hitlerowskimi władzami,

usuwanie języka polskiego z kościołów, cmentarzy i kazań,

wydawanie zarządzeń dyskryminujących polską ludność cywilną,

odmowę przywrócenia na stanowiska polskich księży wracających z obozów koncentracyjnych

Po ogłoszeniu wyroku bp Splett odbywał karę w ciężkich warunkach, m.in. w więzieniu we Wronkach, gdzie był szykanowany i poddawany presji politycznej.

Po odbyciu kary nie odzyskał wolności i do 1956 roku przebywał w różnych miejscach odosobnienia. 27. 12. 1958 roku wyjechał z Więcborka do Niemiec, gdzie zmarł w 1964 roku.

Pobyt we Wronkach:

Od 9 sierpnia 1945 roku do 9 sierpnia 1953 roku

Internowanie: Od 9 sierpnia 1953 roku przetrzymywany w klasztorach bez wyroku

17 grudnia 1956 r. – biskup Splett został oficjalnie zwolniony z internowania w klasztorze w Dukli.

Tego samego dnia przybył do Więcborka, gdzie znalazł schronienie na miejscowej plebanii.17–27 grudnia 1956 r. – ze względu na obecność biskupa i sprawowane przez niego uroczyste msze, kościół w Więcborku pełnił wówczas funkcję katedry, a plebanii nadano rangę pałacu apostolskiego.

27 grudnia 1956 r. – po odprawieniu swoich ostatnich mszy świętych w Więcborku na polskiej ziemi, bp Splett został bezprawnie wygnany przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego PRL do Düsseldorfu w RFN.

Pobyt: Biskup dotarł do Więcborka po zwolnieniu z klasztorów odosobnienia (m.in. w Borku Starym i Dukli). Miejscowa parafia stała się dla niego ostatnim przystankiem, w którym mógł swobodnie sprawować msze święte na polskiej ziemi.

Pamiątki: Przed ostatecznym i przymusowym wyjazdem do RFN z Więcborka 27 grudniu 1956 roku, Splett pozostawił w więcborskim kościele pamiątki po swojej posłudze – kielich mszalny oraz patenę biskupa gdańskiego. O pobycie w Więcborku biskupa gdańskiego Spletta przypominają do dziś herby Gdańska na lampach w kościele katolickim w Więcborku.

Kontekst historyczny: Po II wojnie światowej bp Splett został oskarżony przez władze PRL m.in. o kolaborację z Niemcami i skazany na więzienie (proces w 1946 r.). Wedle UBP PRL bp Splett miał błogosławić bomby Adolfa Hitlera spadające na Gdańsk i wygłaszać peany pochwalne

To ten biskup wedle narracji UBP PRL kazał w listopadzie 1939r. usunąć wszystkie polskie napisy z kościołów katolickich i cmentarzy w tym z cmentarza parafialnego w Więcborku, co dotknęło również grób mojego pradziadka Jana Bracka.

Z aresztu i kolejnych miejsc internowania biskup Splett został zwolniony dopiero w ramach odwilży październikowej, po czym trafił na plebanię i do kościoła w Więcborku by tu mógł odprawić swoje ostatnie msze w Polsce przed wygnaniem z PRL do RFN, gdzie spoczywa do dziś w katedrze katolickiej w Düsseldorfie.  

Tomasz Roman Bracka